Ramai tertanya-tanya bagaimana seseorang yang kalah dalam pilihan raya masih boleh dilantik sebagai menteri. Adakah ini sah di sisi undang-undang? Jawapannya ya, dan semuanya tertakluk kepada Perlembagaan Malaysia.
Menurut Perkara 43(2)(b) Perlembagaan Persekutuan, seseorang hanya boleh menjadi menteri jika dia merupakan Ahli Parlimen, sama ada dari Dewan Rakyat atau Dewan Negara. Jika seseorang kalah dalam pilihan raya dan tidak mempunyai kerusi di Dewan Rakyat, Perdana Menteri boleh menasihati Yang di-Pertuan Agong untuk melantiknya sebagai Senator di Dewan Negara. Setelah bergelar Senator, individu itu boleh dilantik sebagai menteri secara sah.
Ini bukan perkara baru dalam politik Malaysia. Beberapa pemimpin sebelum ini yang kalah dalam pilihan raya tetapi tetap dilantik sebagai menteri selepas menjadi Senator termasuk Datuk Seri Saifuddin Nasution Ismail (Menteri Dalam Negeri) dan Tengku Datuk Seri Zafrul Abdul Aziz (Menteri Pelaburan, Perdagangan dan Industri). Tengku Zafrul kalah di Kuala Selangor pada Pilihan Raya Umum ke-15 (PRU-15) tetapi dilantik sebagai Senator pada 3 Disember 2022, membolehkannya terus berada dalam Kabinet.
Namun, jawatan Senator ada had tempoh. Mengikut Perkara 45(3) Perlembagaan Persekutuan, seseorang Senator dilantik untuk tempoh 3 tahun sahaja dan boleh dilantik semula sekali sahaja, menjadikan maksimum tempoh perkhidmatan ialah 6 tahun. Tengku Zafrul pertama kali dilantik sebagai Senator pada 10 Mac 2020 dan dilantik semula untuk penggal kedua pada 3 Disember 2022, yang akan tamat pada 2 Disember 2025. Selepas tarikh itu, beliau tidak boleh dilantik semula sebagai Senator, dan untuk kekal sebagai menteri, beliau perlu menang dalam pilihan raya untuk menjadi Ahli Dewan Rakyat.
Dewan Negara mempunyai 70 kerusi Senator – 26 dipilih oleh DUN negeri, manakala 44 dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong atas nasihat Perdana Menteri. Mereka yang kalah dalam pilihan raya tetapi mahu menyertai Kabinet biasanya dilantik sebagai Senator melalui kuota Agong sebelum boleh memegang jawatan menteri.
Walaupun jawatan Senator boleh menjadi laluan untuk masuk ke Kabinet, ia bukan jawatan seumur hidup. Seseorang Senator boleh kehilangan jawatan lebih awal jika:
- Meletak jawatan
- Dipecat oleh Yang di-Pertuan Agong
- Tidak hadir sidang Dewan Negara selama dua penggal berturut-turut tanpa alasan munasabah
- Didapati muflis, gila, atau disabitkan kesalahan jenayah
Secara ringkasnya, jika seseorang kalah dalam pilihan raya, dia masih boleh menjadi menteri tetapi hanya jika dilantik sebagai Senator terlebih dahulu. Namun, jawatan ini ada limit dan tidak boleh disandang selama-lamanya. Tengku Zafrul, misalnya, perlu mencari jalan untuk kembali ke Dewan Rakyat sebelum 2 Disember 2025, jika mahu terus berkhidmat sebagai menteri selepas tempoh Senatornya tamat.